Na północy od miejscowości górują wzgórza: Świniuszka ( 486,8 m), która ze względu na siniejące u jej wierzchołka skały wapienne nazywana była Sinicą, a także położona w pobliżu, nieco mniejsza Siniczka, oraz dalej na wschód Księża Góra ( 462 m), skąd rozpościera się malowniczy widok na panoramę okolicy. Na Świniuszce znajdują się dwie jaskinie szczelinowe, niebezpieczne ze względu na obsypujące się kamienie. Jedna o długości 15 mi głębokości kilku metrów leży na południowym zboczu. Druga zwana Jaskinią na Świniuszce ma 124 m długości i 37m głębokości, leży po północno – zachodniej stronie wzniesienia. Jest ona jedną z głębszych na Jurze. W pobliżu Księżej Góry natrafić można na skalne schronisko o kilku metrowej długości. Na południowo – wschodnim krańcu wsi umiejscowione jest wzniesienie Stachurowa Góra.

Budowa geologiczna: Podłoże geologiczne obszaru stanowią skały ery mezozoicznej: Dolomity, żelaziste iły kajprowe

i wapienie górno – jurajskie. Wapienie miejscami wchodzą na powierzchnię tworząc malownicze wzgórza. Ostańce twardzielcowe, dolinki krasowe, grotu oraz jaskinie powstałe w ciągu milionów lat trwania procesów krasowych nadały tym okolicom niepowtarzalny urok.

Klimat: Przedwiośnia i szarugi jesienne trwają tu zaledwie ok. 55 dni, co jest specyficzną cechą warunków jurajskich

( ostatnio bywa jednak z tym różnie). Średnia opadów rocznych wynosi ok. 700 mm. Burze to kolejny charakterystyczny element tego klimatu. Przez 135 dni, od 13 kwietnia do 14 września, ciągnie się okres burzowy, drugi ( po Tatrach) pod względem długości kraju. Najbardziej słonecznym okresem jest późne lato i wczesna jesień. Cechy kontynentalne klimatu przejawiają się między innymi dużymi różnicami temperatur, zarówno rocznych, jak i dobowych, które dochodzą do kilkunasty stopni Celsjusza. Maksymalne temperatury latem sięgają 38 -39 stopni, średnie w tym okresie ok. 19 stopni. Zimy są na tym terenie śnieżne, choć ostatnimi czasy jest ich jakby mniej. Maksymalny mróz dochodzi tu czasem do ok. -30 stopni Celsjusza.

Gleby: Występują tu ubogie gleby bielicowe, rosną na nich głównie lasy sosnowe, które tylko w okolicach skał wapiennych ustępują miejsca drzewom liściastym. Oprócz bielic spotykamy gleby brunatne oraz rędziny. Na rędzinach rosną rzadkie gatunki roślin kserotermicznych, z żyzność tych gleb zależy od podłoża, miąższości, ilości próchnicy oraz wilgotności. W okolicach rzek, obniżeniach, zapadliskach tektonicznych występują gleby bagienne i torfowe.

Wody: Z pod wzniesienia Świniuszka wypływa potok Ryczówek, który wraz z potokiem Czerwonką wypływającym

z pod Księżej Góry, i dwoma potokami okresowymi, łączy się w jedną rzekę Dębieśnicę, która jest prawym dopływem Białej Przemszy. Teren bogaty jest w mokradła i bagna. Istnieją tu także stawy rybne.

 

 

Fauna i Flora: Obszar charakteryzuje bogaty świat zwierzęcy i roślinny. Występują tu: lisy, borsuki, sarny, dziki, zające, kuny, łasice, jeże. Dużą osobliwością pod względem ilościowym i jakościowym stanowią nietoperze. W jaskiniach

i szczelinach skalnych, oprócz nietoperzy, żyją liczne sowy, wśród niech także rzadkie już puchacze. Poza tym spotkać można orliki krzykliwe, pustułki, drozdy skalne, pliszki górskie, bociany czarne i białe, dzięcioły czarne i zielone, bażanty, kuropatwy, przepiórki, kilka rodzajów sikorek, cietrzewie, kurki. Ze środowiskiem skalnym związane są bardzo rzadkie nagórniki i białorzytki. Występuje tu łącznie 21 gatunków płazów i gadów. Z pośród nich warto wymienić grzebiuszkę, ropuchę paskówkę, najrzadszą z krajowych ropuch, pięknego padalca turkusowego. Z pośród występujących tu ryb w potokach można spotkać typowego dla zimnych i czystych wód krasowych pstrąga potokowego, a w stawach hodowlanych amerykański gatunek pstrąga tęczowego, o mniejszych od potokowego wymaganiach. Spotyka się też strzeble potokowe, głowacze białopłetwe i pochodzące ze sztucznych zarybień, trocie. Stwierdzono istnienie tu prawie 100 gatunków mięczaków, a liczba owadów jest wielokrotnie wyższa – można tu także spotkać wiele barwnych motyli między innymi wyjątkowo piękne i rzadkie jak paź żeglarz i paź królowej.

 

 

Szata roślinna jest bardzo bogata. Lasy są już niestety mocno przetrzebione. Zachowały się tylko w miejscach nienadających się pod uprawę. Dominują przeważnie lasy mieszane, o przewadze jodły i buka. Na piaskach rosną lasy sosnowe. Typowe dla tego obszary są wielogatunkowe lasy liściaste, bogate w graby, lipy lub dęby. Obszar jest szczególnie bogaty w okazy roślin górskich. Do najciekawszych należy omieg górski, ciemiężyca zielona, a także występujące na skałach kozłek trój listny, skalnica gronkowa oraz zanokcica zielona. Odrębną grupę roślin tworzą gatunki kserotermiczne, związane z siedliskami bardzo suchymi, ciepłymi i bardzo nasłonecznionymi np. kilka gatunków turzycy i macierzanki ( turzycę stepową i macierzankę wczesną, bardzo rzadką, można spotkać na skałach wapiennych). Wiśnia Karłowata oraz róża francuska to przedstawicielki krzewów kserotermicznych. Wielką ozdobą lasów liściastych są stosunkowa liczne storczyki. Gatunkami endemicznymi jest m.in. warzucha polska.

OPRACOWANIE AUTORSKIE

STANISŁAW DELKOWSKI

 

WARUNKI NATURALNE

SOŁECTWA RYCZÓWEK

 

Ryczówek 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ryczówek - położony jest w północnej części Gminy Klucze, w powiecie olkuskim, województwie małopolskim. Od strony północnej graniczy z gminą Ogrodzieniec, wchodzącej administracyjnie do województwa śląskiego. Pod względem fizjograficznym, leży na Wyżynie Olkuskiej, choć niektórzy geografowie zaliczają Ryczówek do Ryczowskiego Makroregioinu Skałkowego. Obydwie te jednostki są częścią Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej.

Krajobraz Ryczówka jest bardzo urozmaicony. Są liczne wzgórza o stromych zboczach, odosobnione pojedyncze skałki, liczne większe i mniejsze ostańce wapienne, kamienne pustkowia, płaskie łąki, odprowadzające wodę potoków tzw. Wodące, występują pola uprawne, pastwiska, oraz obszary lasów mieszanych i iglastych, w tym jodłowych.

Nad potokami i stawami występują niewielkie lasy łęgowe i torfiska. Obszar ten geologicznie należy do jury białej ( malmu). Tu, przed 150 milionami lat, w ciepłym morzu osadzały się wapienie o grubości ok. 120 m. głównym czynnikiem modelującym krajobraz, była woda, wiatr i zmiany temperatury, W okresie zlodowacenia tereny Polski, obszar ten był wolny od lodowca. Cały obszar był wyspą pozbawioną lądoladu.

Ryczówek leży na podłożu górnego triasu – kajpru. Glinka kajprowska jest nieprzepuszczalna, a na niej są osady głównie jury białej.

I tak, w północnej części Ryczówka, to skałka – Góra Świniuszka, 488 m n.p.m. wraz z wyżłobioną przez wodę jaskinia. Nieco na wschód – Księża Góra, 462 m n.p.m. z małymi ostańcami i prawdopodobnie z jaskinią typu kominowego ( czeka na inwentaryzację). Tu, w siodle pomiędzy wzgórzami 444 – 462 m n.p.m., była w latach 1630 – 1870 pustelnia Zakonu Kamedułów Bielańskich,

u podnóża Księżej Góry – klasztor. Pełnił rolę uzdrowiska.

 

 

 

 

 

Księża Góra to wspaniały punkt widokowy, w pogodne dni można zobaczyć i Tatry. Dalej w kierunku wschodnim, to Ciesnyć

z jaskiniami i białymi skałkami, obszar ten ma bardzo urodzajną glebę lessową, którą w okresie lodowcowym osadził wiatr. Były to niedawno uprawiane pola, obecnie obszar ten porośnięty jest krzakami, trawą i pięknym lasem o nazwie Las Rząsawy. Licznie rośnie

w tym lesie krzew czarnej jagody.

Od wschodniej strony kamieniste Grabówki z glebą górską – porośnięte roślinnością kseromorficzną. Rośnie tu oman wąskolistny, dziewięćsił – oset górski, tarnina, jałowiec. Nie tak dawno pasły się kierdele owiec i były szałasy.

Część środkowa Ryczówka to zabudowanie wsi, pola uprawne ( rędzina), trochę gleb piaszczystych, łąki, liczne stawy. To wodąca,

w latach pięćdziesiątych przed melioracją żył żółw błotny. Do ulicy Krze obszar był własnością Zakonu Kamedułów, później Turskich hodowali ryby – było 11 stawów. Uprawiali też liczne pola, był to folwark dworski.

W tej części jest też obszar piaszczysty, porośnięty lasem sosnowym. To wzgórze Borowa Górka. Piasek nawiany w okresie lodowcowym.

Południowe część to Podłosie, Górki, Godawica ( aż do Malinki). Podłosie, Górki , Garcarek o glebie piaszczystej należał kiedyś do rodziny Delkowskich, którzy przybyli to około 1846 roku spod Tarnowa, w czasie rebelii Jakuba Szeli. Część Podłosia to piękny las bykowy, występuje też klon, sosna i świerk, a nawet pojedyncza jodła. W rejonie Górek – wzgórza z licznymi ostańcami, jest też jaskinia o długości kilkunastu metrów.

Dalej na południe to Godawica, była polana, częściowo wykarczowano las i powstała osada z licznymi domkami letnimi

i całorocznymi.

Zachodnia część to przysiółek Rzeka. Podmokłe łąki, stawy i Górka Skała ( Kamyk) z wapiennymi skałami – obszar ten stanowi początek Wyżyny Mrzygłodzko – Woźnickiej ( obecnie teren sołectwa Rodaki). To antyklinorium zbudowane w podłożu z wapienia muszlowego – triasu środkowego – występują tu rudy cynku i ołowiu, nie eksploatowane.

Na całym obszarze Ryczówka można jeszcze znaleźć skamieniałość przewodnią dla jury – amonity ( ale już rzadko).

Ryczówek należy do Regionu Klimatycznego Śląsko – Małopolskiego – dominujący wpływ wyżyn i Oceanu Atlantyckiego. Średnia Temperatura stycznia ok. -5 stopni C, średnia lipca ok. +17,5 stopni C. Opady średnie roczne ok. 700mm. Wiatr umiarkowany, 5-10 m/sek. Wiatr wieje najczęściej z kierunku zachodniego, północno – zachodniego, dalej wschodniego, północno – wschodniego; rzadziej z kierunku północnego, południowo – zachodniego i południowego. Ciśnienie atmosferyczne w ciągu roku osiąga

ok. 1000 hPa.

 

Obszar Ryczówka należy do Zalewiska Morza Bałtyckiego, do dorzecza Wisły – rzeka Biała Przemsza odprowadza wodę Dębieśnica. Dębieśnica Przyjmuje wody:

  • w rejonie mostu drogi 971 – potoku Minóżka ( wypływa ze Źródła Miłości – krasowe wywierzysko spod Góry Świniuszka. Wspaniała, czysta woda o dużym zmineralizowaniu – wapń, magnez, potas);

  • Potoku Czerwonka, który wypływa u podnóża Góry Księżej ( od strony Kątów). Ma lekko rdzawy kolor – wypływa bowiem z warstwy jury brunatnej – żelazistej dogger;

  • Potoku Ryczówek – źródło krasowe – stok znajduje się przy ul. Górnej;

  • Potoku Struga – wywierzysko jurajskie przy ul. Dolnej;

  • Potoku Garusówka – wypływa z jaru lessowego w pobliżu Lasu Rząsawy. ( wpływa do Potoku Ryczówek)

Są też liczne stawy, stawki ( hodowla pstrągów), a nawet były zbiornik wyrównawczy dla potrzeb młyna wodnego na terenie przysiółka Rzeka.

Zasoby wód podziemnych są średnie. Studnie wiejskie były głębokie, były kłopoty z zaopatrywaniem w odę, a od roku 1993 woda dla mieszkańców dostarczana jest z wodociągu.

Roślinność to głównie lasy mieszane, ale występuje też buczyna wyżynna, bory sosnowe, a nawet na lessie Cieśnuć się lasy jodłowe. Ewenementem jest roślinność łąkowa ( wodąca) i stepowa – Górki Grabówek, oraz na Borowej Górce: macierzanka i kurdybanek, chrobotek reniferowy. Pod względem geobotanicznym Ryczówek należy do Działu Wyżyn Południowo Polskich.

 

 

 

Świat zwierzęcy – to liczne gatunki nietoperzy ( jaskiniowe), jeż wschodni, dzik, sarna, borsuk, rzadki cietrzew, brak zająca ,

a w potokach pstrąga, miętus i rzadki rak. Przed I wojną światowa występowały także wilki, oraz w latach pięćdziesiątych żółw błotny ( wodąca).

Z płazów występują jaszczurka zwinka, liczne żaby. Na uwagę zasługuje obszar prawnie chroniony – Szlak Orlich gniazd; warunki środowiska naturalnego korzystne dla człowieka, dobry klimat, niezłe gleby, łąki, czyste powietrze, woda w potokach bardzo czysta, źródła – sprawiły, że osadnictwo już tu było w VIII wieku ( świadczą o tym wykopaliska na potokiem Struga). Liczne lasy dostarczały płodów leśnych i opału.

Wieś obecna skupia się w częściach Góra, Kąty, Laski, Dół, Rzeka, Godawica, Hucisko Ryczówczańskie, Zwarte budownictwo to ulica Górna, Dolna, Kątowa, reszta ma charakter osadnictwa rozproszonego.

Duży obszar, niewielka gęstość zaludnienia to wielkie zalety Ryczówka:

  • powierzchnia: 1219 ha (12,2 km² );

  • ludność: 1168 mieszkańców ( XII. 2011r.);

  • gęstość zaludnienia – 96 osób na km²;

  • średnie wzniesienie – ok. 350 m n.p.m.

  • grunty orne – 432,50 ha 35,44%

  • łąki – 44,00 ha 3,57%

  • pastwiska naturalne – 45,30 ha 3,89%

  • pastwiska kulturowe – 24,05 ha 1,94%

  • lasy ( i zarośla) – 543,92 ha 44,60%

  • nieużytki – 15,60 ha 1,23%

  • inne ( zabudowania, ogródki warzywne, sady, drogi, stawy ,potoki) – 114,07 ha 9,33%

 

Opracowanie autorskie

mgr Stanisław Delkowski

 

 

Bibliografia:

  1. Ilustrowany Atlas Polski Nasza Ojczyzna, mapy informacyjne, krajobrazy, Warszawa 2008

  2. L. Bogusławska, H. Morejko, Szlak Orlich Gniazd, Katowice 1977

  3. ST. Pagaczewski, Jura Krakowsko – Częstochowska, Kraków, 1973

  4. Obserwacje i badania własne.