TEATR LUDOWY KGW – RYCZÓWEK

 

 

 

 

 

 

KGW istnieje 1926 r. Twórczość artystyczną tworzy niemal od początku swojej działalności. W latach 1933 – 1937 zostają wystawione pierwsze widowiska teatralne, są to : „ Noc listopadowa”, „Werbel domowy”, „ Strażackie zrękowiny”.

Po II wojnie światowej KGW reaktywuje się i przygotowuje nowe przedstawienia m.in.: „ Karpaccy Górale” wg Korzeniowskiego, humoreska „ Jak Kowalicha wykiwała diabła”.

W 1962 r. zostaje oddana dla wsi nowa Świetlica Gminna, doskonale wyposażona posiadająca również profesjonalną scenę z kompletnym oświetleniem oraz salę widowiskową na ok. 200 miejsc. Od tej pory KGW oraz tworzący się zespół posiadają dogodne warunki i stałe miejsce do pracy.

W 1981 r. w nowym Zarządzie KGW wice – przewodniczącą zostaje Helena Garus. Rozpoczynają się lata intensywnej pracy całego zespołu. Rola ogrodnika w „ Zamkniętych granicach” wg Kowalewskiego ukazuje prawdziwy talent aktorski i wielkie możliwości reżyserskie pani Heleny, Skład zespołu to: 24 kobiety, 2 – mężczyzn i 5 dzieci w wieku przedszkolnym.

W latach 1984 – 1989 opiekunem zespołu zostaje RSW Prasa – Książka – Ruch z siedzibą w Olkuszu, który stwarza warunki finansowe dla jego rozwoju. Opiekunem Zespołu zostaje Aleksandra Jaskólska pracownik RSW.

 

Lata 1981 – 2001

Pierwszy okres działalności Zespołu, to bardzo twórcza praca.

Pierwszy okres działalności Zespołu, to bardzo twórca praca założycielki utalentowanej aktorki, reżysera i autorki wszystkich scenariuszy wystawianych widowisk obrzędowych Pani Heleny Garus. To dzięki jej pracowitości i ogromnemu zaangażowaniu Zespół odnosił duże sukcesy na terenie całej Polski.

W 1982 roku przewodnicząca KGW Pani Halina Żak oraz wice -przewodnicząca Pani Helena Garus zakładają Zespół Śpiewaczy KGW, a następnie w 1983 Zespół Obrzędowy, który wystawia pierwszą sztukę Kowalewskiego „Zamknięte granice", a następnie pierwszy obrzęd pt. "Darcie pierza" odzwierciedlający naszą wieś sprzed stu lat.

W 1984 r. bierze udział po raz pierwszy z obrzędem „Darcie pierza" w następujących przeglądach: Przegląd Zespołów Folklorystycznych w Olkuszu, Pszczyńskie Wici", V Międzywojewódzki Przegląd Zespołów Folklorystycznych - Żywiec 84, gdzie Zespół otrzymał I nagrodę w swojej kategorii oraz w Gminnym Przeglądzie Kluczewska Jesień 84' również I nagroda za nowy obrzęd „Wilijo u gdowy”.

1985 r. z obrzędem ,Wilijo u gdowy” wystąpił Zespól w Pszczyńskich Wiciach", na Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Artystycznych w Mierzęcicach gdzie otrzymał wyróżnienie, Przeglądzie Zespołów KGW w Jaworznie, VI Międzywojewódzkim Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych w Olkuszu gdzie otrzymał trzy nagrody, I- ufundowana przez RSW, II - specjalną

z Warszawy, II - indywidualna przyznaną odtwórczyni roli Gospodyni Pani Helenie Garus oraz został przekwalifikowany do kategorii Teatru Ludowego.

1986 r. zespół Teatru przygotował starodawne „Chrzciny" i wystąpił z nowym widowiskiem na Przeglądzie Kultury Śląskiej

w Katowicach, w Pszczyńskich Wiciach", które przyniosły indywidualną nagrodę dla autorki scenariusza Chrzcin" Pani Heleny Garus. Teatr z Ryczówka wziął udział również Przeglądzie Dorobku Wsi Katowickiej w Olkuszu oraz Gminnym Przeglądzie Kluczewskiej „Jesieni 86 ”.

W 1987 r. miało miejsce oryginalne przedstawienie wierzeń i praktyk związanych z narodzinami i chrztem dziecka w obrzędzie „Chrzciny" na Sejmiku Wiejskich Zespołów Teatralnych w Nowym Sączu Zespół otrzymał tam nominację na dalsze centralne eliminacje w IV Sejmiku Teatrów Wsi Polskiej - Tarnogród 87 (woj. Zamojskie). Na Centralnym Sejmiku otrzymał dwie nagrody I za obrzęd „Chrzciny", II indywidualna za scenariusz dla Pani Heleny Garus za rzadkie i oryginalne opracowanie dawnych zwyczajów. Jako jeden z najlepszych zespołów na Sejmiku, Teatr z Ryczówka został zaproszony do Warszawy na sceny teatrów zawodowych. Występy te zorganizował Teatr Wsi Polskiej Zarząd Krajowy ZMW. Z „Chrzcinami, wystąpił Zespół Teatru jeszcze w Śląskich Dniach Folkloru w Katowicach oraz w I Międzywojewódzkim Przeglądzie Zespołów Obrzędowych i Teatrów Ludowych - Olkusz 87, gdzie „Chrzciny" otrzymały główną nagrodę.

W 1988 r. Pan Stanisław Jarecki z Polskiego Radia w Katowicach przygotował audycję radiową poświęconą aktorkom Ryczówka.

Teatr Wsi Polskiej zaprosił po raz pierwszy na występ do stolicy na deski teatru „Kwadrat" Teatr Ludowy z Ryczówka z obrzędem „Chrzciny". Po raz drugi w grudniu b/r do warszawskiego Teatru „Buffo". Teatr Ludowy ze wsi Ryczówek k/Olkusza specjalizujący się w prezentowaniu dawnych obrzędów ,wystąpił z widowiskiem obrzędowym „Wilijo u gdowy” (Wigilia u wdowy), była to 34-ta premiera Teatru Wsi Polskiej. Te wszystkie zwyczaje wigilijne zebrała Pani Helena Garus i na ich podstawie napisała scenariusz

i wyreżyserowała widowisko.

W latach 1989 - 1999 Teatr Ludowy przygotował nowe widowiska obrzędowe : „Różaniec", „Grabienie ściółki jesienią”, "Kopanie ziemniaków, „Wyskubek u sknery” z którymi wystąpił m.in. na Międzywojewódzkim Przeglądzie Teatrów i Obrzędów w Olkuszu, Przeglądzie Zespołów Folklorystycznych w Chorzowie II Wojewódzkim Przeglądzie Widowisk Obrzędowych w Katowicach, cyklicznie w Kluczewskiej Jesieni. Zdobył nagrodę publiczności na święcie ludowym Wygiełtów 96. Rok 2000 rozpoczął się ciężką

i nieuleczalną chorobą Pani Heleny Garus.

Od 2001r przewodniczącą KGW zostaje Halina Widełka, z-cą Janina Bednarz i wspólnie Zofią Guzik organizują nabór młodzieży

i aktorów oraz zajęcia w zespole Teatru Opiekunem zespołu Teatru zostaje Dyrektor Zespołu Szkolno - Przedszkolnego w Ryczówku Katarzyna Seweryn – Haberka, a instruktorem pracownik GOK - Klucze Justyna Gomułka Błaszczyk. W skład zespołu wchodzi 20 osób ( 11 kobiet , 3 mężczyzn, 6 młodzieży). Zespół bazuje na scenariuszach napisanych przez Panią Helenę Garus. W nowej obsadzie Teatr Ludowy przygotowuje obrzędy "Chrzciny", „Różaniec"," Wigilia bez ojca" ,"Grabienie ściółki jesienią”, „Wiejsko niedola" balladę dramatyczną „Za późno" oraz bajki dla dzieci m.in. „O smaku wawelskim", "Kozucha kłamczucha".

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Teatr wystąpił w wielu przeglądach lokalnych, powiatowych i wojewódzkich otrzymując wyróżnienia i nagrody:

  • 2004 r. - w Przeglądzie Małopolskim Widowisk Teatralnych i Obrzędowych w Czarnym Dunajcu za obrzęd „Chrzciny" otrzymał wyróżnienie,

  • 2005 r. - w " PRZEPATRZOWINACH" Teatrów Regionalnych Małopolski za przedstawienie „Różańca" otrzymał również wyróżnienie,

  • 2006 r. - zespól otrzymał „Srebrną maskę" za obrzęd Wyskubek u sknery na kolejnym Przeglądzie Teatrów Małopolski,

  • 2007 r. - kolejna „Srebrna maska" na Przeglądzie Teatrów Amatorskich Małopolski w Czarnym Dunajcu za obrzęd „Wigilia bez ojca" oraz nagroda indywidualna za rolę matki dla Janiny Bednarz.

  • 2009 r .- udział zespołu w programie Telewizji Kraków „Smakowanie Małopolski”,

  • 2010 i 2011 r. - II miejsce oraz wyróżnienie w Małopolskim Przeglądzie Dorobku Artystycznego i Kulinarnego KGW                     w Marcinkowicach /Nowego Sącza.

Teatr Ludowy uświetnia wszystkie lokalne i gminne święta m in. „Majówka”, „Dni Ziemi Kluczewskiej", „Święto Jagody”.

Co roku bierze udział w Gminnych i Powiatowych Przeglądach Kluczewska „Jesień” w Kluczach, Przeglądzie Obrzędów, Zwyczajów, Pieśni Ludowych oraz Potraw Wigilijnych w Wolbromiu.

Współpracuje ze Szkołą Podstawową i Przedszkolem w Ryczówku i Kluczach, wspólnie przygotowuje program artystyczny na święta np.: z okazji Dnia Nauczyciela, Seniora, Wigilia, obchody Dni Teatru, Dzień Kobiet.

       Krótka analizy wybranych obrzędów wystawianych przez Teatr Ludowy z Ryczówka:

  • „Wiljo u Gdowy" obrzęd ten przedstawia wigilię u bardzo biednej wdowy z liczna gromadką dzieci. Wigilia to czas wyjątkowy, magiczny, jedyny w roku, kiedy dzieci czekały by chociaż raz w roku najeść się do syta i ucieszyć z narodzonej Dzieciny, śpiewając małemu Jezusowi kolędy i łamiąc się opłatkiem. Wróżono sobie za pomocą naturalnych płodów ziemi.                           Było powiedzenie ,,Jak będzie we wigilie tak też będzie przez cały rok", dlatego przestrzegano by przeżyć ten dzień wzorowo, nie popełnić żadnego błędu. Nad dziećmi czuwała cały czas matka udzielając im rad i wskazówek na dalsze lata życia.

  • „Wyskubek u sknery" obrzęd darcia pierza. W zimowe dni ludzie na wsi organizowali kolejno w swoich domach darcie pierza,   z którego robiono pierzyny, poduszki dla dzieci, na wiano dla panien lub na sprzedaż. W czasie takich spotkań przy pracy śpiewano pieśni religijne ludowe lub opowiadano baśnie czy legendy oraz różne plotki z życia codziennego, które urozmaicały żmudną pracę. Najważniejszym punktem było zakończenie skubania czyli „wyskubek" podczas którego gospodyni przygotowała dla wszystkich uczestników poczęstunek.

  • „Chrzciny" obrzęd dotyczący chrztu nowo-narodzonego dziecka . To widowisko jest pełne humoru, polega na przekonaniu ojca narodzonego dziecka, ze jest on naprawdę biologicznym ojcem. Dawniej nie było badań laboratoryjnych na ustalenie ojcostwa, dlatego twarda, przekonująca mowa akuszerki była najważniejsza i decydowała o powodzeniu. Należy wspomnieć, że obrzęd zawiera cenne ludowe wskazówki jak pielęgnować wychowywać małe dziecko by była zdrowe. „ Zdrowie" to najcenniejszy dar, warto więc obejrzeć w/w sztukę by poznać moc ziół leczniczych i tradycyjnych praktyk medycyny ludowej przekazywanej z pokolenia na pokolenie.

  • „Różaniec" obrzęd związany z odmawianiem różańca w miesiącu październiku. Gospodarze wsi często budowali kapliczki na skrzyżowaniu dróg ,by w miesiącu maju odprawiać „ majówki", a w październiku odmawiać „różaniec". Dawniej ludzie bardzo przywiązywali wagę do szczerej modlitwy, ponieważ czasy były trudne, dlatego proszono Matkę Najświętszą o pomoc w przetrwaniu życia ziemskiego. W modlitwie różańcowej brały udział całe pokolenie : dziadkowie , rodzice, młodzież, dzieci.

  • „Grabienie ściółki jesienią” obrzęd zbiorowego gromadzenia ściółki. „Ściółka" - są to opadnięte liście z drzew liściastych i igły   z drzew iglastych. Po zbiorze plonów i płodów rolnych ludność wiejska gromadziła się w lesie by gromadzić a potem znosić ściółkę do gospodarstw. Była ona niezbędna do ścielania w oborach bydłu, ponieważ słoma służyła zwierzętom jako karma.            W czasie pogodnej jesieni ludzie masowo wychodzili da lasu, by zmiatać miotłami, grabić grabiami ściółkę, którą zamożniejsi ładowali na furmanki, a ubodzy do worów, płacht i dostarcza lido swoich gospodarstw. Dzieci pomagały rodzicom zbierając chrust i szyszki na opał. Grabienie ściółki jest połączone ze spotkaniem grupy pielgrzymów udających się do Kalwarii . Jest wspólny posiłek, modlitwa, śpiewanie pieśni wróżby.

Prawie wszystkie stroje i rekwizyty w Teatrze Ludowym są oryginalne. Zebrane od rodziny znajomych albo wykonane przez członków zespołu lub zakupione za pieniądze otrzymane z nagród.

Dekoracje były również autentyczne np. w obrzędzie „Kopanie ziemniaków" były m.in. zasuszone krzaki ziemniaków, bobu, perzu, ziemia, drzewa , ptasie gniazdo itp. Pani Helena nie żałowała czasu na rozmowy z najstarszymi mieszkańcami Ryczówka, zapisywała stare piosenki, podpatrywała kroki taneczne, notowała obyczaje okolicznościowe. Z etnograficznego punktu widzenia Teatr Ludowy jest bardzo ważną i atrakcyjną formą ratowania reliktów kultury lokalnej.

2011r. została stworzona przez KGW Izba Pamięci im. Heleny Garus, w której umieszczono część najbardziej wartościowych rekwizytów.

TEATR LUDOWY LATA 1981- 2001- OSOBOWOŚCI

  • HELENA GARUS

Najwybitniejsza postać i współzałożycielka Teatru Ludowego, utalentowana aktorka, reżyser wszystkich przedstawień, autorka scenariuszy obrzędów jak również wierszy, pieśni, tekstów kabaretowych. Dzięki jej twórczej pracy zespół odnosił duże sukcesy

na terenie całej Polski. Grała role pierwszoplanowe:

  • Była wdową Maciejową w „Wilijo u Gdowy",

  • Gospodynią Agnieszką w „Wyskubku u sknery",

  • W „Chrzcinach" wiejską akuszerką Franciszkową,

  • W ,Kopaniu ziemniaków" grała rolę gospodyni Felinowej,

  • W „Różańcu" była babką Solką,

  • „Grabienie ściółki jesienią" - grała zamożną gospodynię Helenę.

 

  • HALINA ŻAK

Przewodnicząca KGW w Ryczówku – tę funkcję pełniła przez 20 lat. Założycielka zespołu ludowego przekwalifikowanego

na Teatr Ludowy, którego była kierownikiem. Kobieta z pasją, zaangażowana w prace Teatru Ludowego i KGW.

Włożyła wiele pracy i poświęciła dużo czasu osiągając wiele sukcesów. Wcielała się w różne role na scenie:

  • Była córką Jewką w obrzędzie „Wilijo u Gdowy",

  •  Sąsiadką Hanką w ,Wyskubku u Sknery”,

  •  Służącą Bronką w „Chrzcinach",

  • W „Różańcu" - Antką,

  • Józią w „Kopaniu ziemniaków”,

  • Martą w „Grabieniu ściółki jesienią".

 

  • JANINA BEDNARZ

Najstarsza stażem członkini KGW, uzdolniona aktorka, zaangażowana społecznie w prace zespołu KGW i Teatru Ludowego.

Grała następujące role:

  • Chrzestnej w „Chrzcinach",

  •  Wielmożną Panią z Dworu w „Wilijo u Gdowy”.

 

  • ALFREDA SOSNOWSKA

Niezwykle pracowita aktorka Teatru Ludowego, była skarbnicą wiedzy o zwyczajach i obrzędach ludowych, od niej czerpano liczne informacje o dawnych czasach.

Jej role to:

  • Córka Maciejowej Wikta w „Wilijo u Gdowy",

  •  „Wyskubek u Sknery"- Kaśka kobieta ze wsi,

  • Władka w „Chrzcinach",

  • Janielka w „Kopaniu ziemniaków”,

  •  Hanka w „Grabieniu ściółki jesienią".

 

  • HENRYK SOSNOWSKI

Znakomity aktor, odtwórca trudnych ról, jednocześnie humorystycznych. Wiele czasu poświęcił pracy społecznej. Podziwiany za talent przez widzów i jurorów. Grał role w:

  • „Chrzcinach, Józefa – ojca narodzonego dziecka,

  •  Był gospodarzem Felinem w „Kopaniu ziemniaków",

  • Wickiem w „Różańcu".

 

  • ANNA SOSNOWSKA

Charakteryzowała się bardzo dobrą pamięcią, przyjmowała najdłuższe role i wspaniale je odtwarzała.

Pełna wigoru i humoru.

  • Była córką Maciejowej Maryśką w „Wili u Gdowy”,

  • ciotką Maryśką w „Wyskubku u sknery”,

  • Nałożnicą Nastką w „Chrzcinach”,

  •  kumą Maryśką w „Kopaniu ziemniaków",

  • Kunegundą w „Różańcu”,

  • Hanką w „Grabieniu ściółki jesienią”.

 

  • HELENA SIORDEK

Brała udział w wielu występach, osoba bardzo życzliwa , nawiązująca łatwo kontakt z drugim człowiekiem.

Jako aktorka powielała te cechy w kreowanych postaciach.

  • Grała kobietę ze wsi Wiktę w „Wyskubku u sknery",

  •  córkę Maciejowej Margośkę w „Wilijo u Gdowy”,

  • Celkę w „Chrzcinach",

  •  Julkę w „Różańcu”,

  •  kobietę z pielgrzymki w „Grabieniu ściółki jesienią".

 

  • WIESŁAWA MAJCHERKIEWICZ

Dobrze odtwarzała role aktorskie drugoplanowe , cieszyła się z każdego występu.

  • Była sąsiadką Walerką w „Wyskubku u sknery”,

  • chrzestną wdowy Maciejowej w „Wilijo u Gdowy”,

  • sąsiadką Antką w „Chrzcinach”,

  • Walerką w „Grabieniu ściółki jesienią”,

 

  • JANINA JANIK

Niezwykle spokojna i opanowana aktorka w zespole, prawie każdym obrzędzie była dla niej rola.

Grala role drugoplanowe:

  • sąsiadki w „Wilijo u gdowy”,

  • Janke w „Chrzcinach" i „Grabieniu ściółki jesienią",

  • Felkę w „Kopaniu ziemniaków”,

  • ciotkę Florkę w „Różańcu”.

 

  • FELICJA BRZEZIŃSKA

Zespół nazywała „małą rodzinką”, w której znajdowała swoje miejsce i role. Szyła i haftowała również dla zespołu,

ponieważ z zawodu była bardzo dobra krawcową. Jej role to:

  • Felka w „Wyskubku u sknery”,

  •  wujno w „W wilijo u Gdowy” i „Różańcu”,

  • Sąsiadka w „Kopaniu ziemniaków”.

 

  • HENRYKA JURCZYK

Bardzo pracowita i wytrwała aktorka, lubiła swoje role i z uśmiechem i wdziękiem je odtwarzała.

  • Grała Justynę w „Wyskubku u sknery”,

  • damę do towarzystwa Pani Dworu w „Wilijo u Gdowy”,

  • Sąsiadkę Natalkę w „Chrzcinach”,

  • Frankę w „Kopaniu ziemniaków” i „Różańcu”,

  • kobietę z pielgrzymki w „Grabieniu ściółki jesienią”.

 

  • KRYSTYNA ZACŁONA

Znacząca aktorka teatru posiadająca wspaniałą dykcję i mocny głos. Jej role były charakterystyczne:

  • była Zośką w „Wyskubku u sknery”,

  •  Maryśką w „Chrzcinach”,

  •  kumą Zośką w „Kopaniu ziemniaków”,

  •  Marcysią w „Różańcu” i „Grabieniu ściółki jesienią”

 

  • ANNA WALNIK

Osoba niezwykle pogodna i zacna, grała role:

  • młynarzowej w „Wilijo u Gdowy”,

  • Helki w „Chrzcinach”,

  • Balbiny w „Kopaniu ziemniaków”.

 

  • LEOKADIA KORCZEK

Potrafiła pięknie mówić tak aby ją słyszano i rozumiano. Znała wszystkie szczegóły zwyczajów i obrzędów ludowych ,

które były wykorzystane w scenariuszach.

Grała role :

  • kobiety ze wsi w „Wyskubku u sknery”,

  • ciotkę Ludmiłę „Wiliju u Gdowy”,

  • Żydówkę w „Chrzcinach",

  • kumę Lutkę w „Kopaniu ziemniaków”,

  • Lodkę w „Różańcu”,

  • Anielkę w „Grabieniu ściółki jesienią”.

 

  • JADWIGA ZACŁONA

Jako aktorka na scenie bardzo przeżywała swoje role ponadto za pomocą gestów i mimiki twarzy wzbogacała je. Była:

  • Podróżną w „Wilijo u Gdowy”,

  • Julką w „Chrzcinach”,

  • babką w „Kopaniu ziemniaków” i „Grabieniu ściółki jesienią”,

  • Teklą w „Różańcu”.

 

  • WŁADYSŁAW W URBAN

Wzorowy i zdyscyplinowany aktor, znakomicie odtwarzał swoje role, które odzwierciedlały jego charakter był:

  • chrzestnym dziecka w „Chrzcinach”,

  • dziadkiem w „Kopaniu ziemniaków”,

  • Mężem Tekli Rochem w „Różańcu”.

 

  • ANTONINA URBAN

Wraz z mężem Władysławem występowała na scenie, podkreślała że przekazywanie tradycji przez wystawianie widowisk obrzędowych łączy pokolenia , wyzwala pozytywne wartości.

Jej role to :

  • Weronka w „Wyskubku u sknery”,

  • ,najstarsza córka Maciejowej w „Wiliji u Gdowy”,

  • Pelka w „Chrzcinach”,

  • córka Elżbieta w „Kopaniu ziemniaków”,

  • Zośka w „Grabieniu ściółki jesienią”.